อย่ามองข้ามสีของเสมหะ อาจบ่งบอกโรคที่เสี่ยงเป็นได้

อย่ามองข้าม “สีของเสมหะ”

สัญญาณเล็ก ๆ ที่อาจบอกโรคใหญ่โดยไม่รู้ตัว

ในชีวิตประจำวัน หลายคนเคยมีอาการไอ มีเสมหะ แต่กลับเลือกที่จะ “มองข้าม” หรือคิดว่าเป็นเพียงอาการเล็กน้อย เดี๋ยวก็หายเอง จึงไม่ได้ให้ความสำคัญกับรายละเอียดของเสมหะมากนัก โดยเฉพาะ “สีของเสมหะ” ซึ่งแท้จริงแล้วเป็นหนึ่งในสัญญาณสำคัญที่ร่างกายใช้สื่อสารถึงความผิดปกติภายใน เสมหะไม่ได้เป็นเพียงของเสียที่ร่างกายขับออกมาเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึง การติดเชื้อ การอักเสบ ระดับความรุนแรงของโรค รวมถึงพฤติกรรมเสี่ยงบางอย่าง เช่น การสูบบุหรี่ หรือการอยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีมลพิษสูง หากเราสังเกตให้ดี อาจช่วยให้รู้ตัวเร็วขึ้น และเข้ารับการรักษาได้อย่างทันท่วงที

เสมหะคืออะไร และทำไมจึงมีสีต่างกัน

เสมหะ (Sputum) คือสารคัดหลั่งที่สร้างจากระบบทางเดินหายใจ มีหน้าที่ช่วยดักจับฝุ่น เชื้อโรค และสิ่งแปลกปลอมต่าง ๆ ก่อนถูกขับออกจากร่างกายผ่านการไอ
สีและลักษณะของเสมหะจะเปลี่ยนไปตาม

• ชนิดของเชื้อโรค
• ระดับการอักเสบ
• การมีเลือดหรือเซลล์เม็ดเลือดขาวปน
• สิ่งแวดล้อมและพฤติกรรมการใช้ชีวิต

สีของเสมหะ บอกอะไรเราได้บ้าง

1. เสมหะสีเขียว หรือสีเหลือง

สัญญาณของการติดเชื้อ

เสมหะสีเขียวหรือเหลืองมักเกิดจากการสะสมของเซลล์เม็ดเลือดขาวที่เข้าไปต่อสู้กับเชื้อโรค โดยเฉพาะเชื้อแบคทีเรีย
อาจสัมพันธ์กับโรค เช่น

• ไข้หวัด
• ไข้หวัดใหญ่
• หลอดลมอักเสบ
• ปอดอักเสบ
• ไซนัสอักเสบ

2. เสมหะสีขาว

สัญญาณเริ่มต้นของการอักเสบ

เสมหะสีขาวมักพบในช่วงเริ่มต้นของการติดเชื้อ หรือการอักเสบของระบบทางเดินหายใจส่วนบน อาจเกิดจาก

• ไข้หวัดระยะแรก
• ไซนัสอักเสบ
• ภูมิแพ้
• หลอดลมตีบจากอากาศเย็นหรือฝุ่น
  

แม้จะดูไม่รุนแรง แต่หากมีอาการแน่นหน้าอก หายใจลำบาก หรือเสมหะเปลี่ยนสี ควรติดตามอาการอย่างใกล้ชิด

3. เสมหะสีดำ

สัญญาณเตือนจากสิ่งแวดล้อมและพฤติกรรมเสี่ยง เสมหะสีดำพบได้น้อย แต่ไม่ควรมองข้ามอาจสัมพันธ์กับ

• การสูดควัน ฝุ่น หรือมลพิษเป็นเวลานาน
• ผู้ที่สูบบุหรี่จัด
• ผู้ที่ทำงานในโรงงาน เหมือง หรือพื้นที่เสี่ยง
• การติดเชื้อราบางชนิดในปอด
  

หากพบเสมหะสีดำร่วมกับอาการไอเรื้อรัง เหนื่อยง่าย หรือเจ็บหน้าอก ควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจเพิ่มเติม

4. เสมหะสีน้ำตาล

อาจมีเลือดเก่าปนอยู่ เสมหะสีน้ำตาลมักเกิดจากเลือดเก่าที่ค้างอยู่ในระบบทางเดินหายใจอาจเกิดจาก

• การไอรุนแรงเป็นเวลานาน
• การระคายเคืองของหลอดลม
• การสูดฝุ่นหรือควันเรื้อรัง
• โรคปอดบางชนิด
  

แม้บางกรณีจะไม่อันตราย แต่หากเป็นซ้ำบ่อย หรือมีปริมาณมาก ควรเข้ารับการตรวจอย่างละเอียด

5. เสมหะสีแดง หรือมีเลือดสดปน

สัญญาณที่ไม่ควรละเลย

เสมหะสีแดงบ่งบอกว่ามีเลือดปน ซึ่งอาจเกิดได้ตั้งแต่สาเหตุเล็กน้อยไปจนถึงโรคร้ายแรง
เช่น

• ไอแรงจนเส้นเลือดฝอยแตก
• หลอดลมอักเสบ
• ปอดอักเสบ
• วัณโรค
• เนื้องอกหรือมะเร็งปอด
  

หากพบเสมหะมีเลือดปน โดยไม่ทราบสาเหตุ หรือเป็นซ้ำหลายครั้ง ควรรีบพบแพทย์ทันที

เมื่อไรควรไปพบแพทย์

ควรเข้ารับการตรวจ หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย

• ไอมีเสมหะนานเกิน 2 สัปดาห์
• เสมหะมีสีผิดปกติหรือเปลี่ยนสีอย่างรวดเร็ว
• มีไข้สูง หอบ เหนื่อย เจ็บหน้าอก
• เสมหะมีเลือดปน
• น้ำหนักลด เหนื่อยง่ายผิดปกติ

สีของเสมหะคือสัญญาณเตือนจากร่างกาย ที่หลายคนมองข้าม การสังเกตเพียงเล็กน้อย อาจช่วยให้ตรวจพบโรคได้เร็ว ลดความรุนแรง และเพิ่มโอกาสในการรักษาให้ได้ผลดีมากยิ่งขึ้น หากมีข้อสงสัยหรืออาการผิดปกติ อย่ารอให้รุนแรง การปรึกษาแพทย์ตั้งแต่ระยะแรก คือการดูแลสุขภาพที่ดีที่สุด